Tüp Mide (Sleeve Gastrektomi) Sonrası Beslenme Önerileri

Obezite cerrahi öncesinde ve sonrasında, özellikle beslenme konusunda hayatınızda ciddi değişiklikler yapmanız gerekmektedir. Ameliyattan önce beslenme durumunuzu düzeltmek ameliyat sonrası iyileşmenizde size katkı sağlayacaktır.

Ameliyattan önce, beslenme durumunun sağlanması, antropometrik ölçümler ( kilo, boy, cinsiyet…) , hastalık durumunun değerlendirilmesi, kan değerlerinin ölçülmesi gibi ön hazırlıklar yapılır. Tüm bu değerlere göre özel bir diyet programı düzenlenerek ameliyata hazırlık sağlanır. Uygulanan program hastayı ameliyata hazırlamakla birlikte bu sürece motive olmasında da olumlu etkiler yaratır.

Genel olarak ameliyattan önce işlem sıralaması şöyledir;

Öncelikle hastanın tıbbi öyküsünün değerlendirilmesi

• Beslenme ile ilişki açısından hastanın sağlığı ve hastalık durumunun değerlendirilmesi;
• Hastanın geçmiş-mevcut kronik hastalıkları
• Geçirmiş olduğu ameliyatlar
• Birinci derecedeki yakınlarının kronik hastalık geçmişi

Hastanın beslenme alışkanlıklarının değerlendirilmesi

• Sıvı tüketimi
• Beslenme düzeni
• Besin tercihleri vb.
• Kullanılan besin takviyeleri
• Beslenme bilgisinin değerlendirilmesi
• Beslenme davranışı
• Yeme bozukluğu?
• Yeme hızı!
• Beslenmesini ve besine ulaşımını etkileyen faktörler
• Yemeği nerede yiyor?
• Hayat – iş düzeni
• Fiziksel aktivite
• Sedenterlik düzeyi – Fiziksel aktivite kısıtlı mı?
• Spor geçmişi
• Beden algısı

Antropometrik ölçümler

• yaş
• cinsiyet
• boy
• kg
• BKI( beden kütle indeksi)
• Bel/ kalça oranı

Biyokimyasal veriler

• Açlık- tokluk kan şekeri
• Koelsterol değerleri
• Tam kan
• İdrar tahlili
• Albümin değerleri
• Vitamin ve mineral değerleri

Tüm bu aşamalardan sonra ameliyata uygunluk durumu belirlenir.

GENEL OLARAK; 

• Hastalar ameliyat öncesi beslenme eğitimleriyle ameliyat sonrasındaki sürece hazırlanmalıdır.
•  Ameliyat öncesi vitamin- mineral yetersizlikleri varsa saptanmalı ve takviye edilmelidir.
•  Pek çok çalışmaya göre ameliyat öncesi kalorisi ve karbonhidratı kısıtlı diyet ile ameliyat süresi arasında anlamlı bir ilişki vardır.
• Ameliyat öncesi karaciğer küçültme diyeti ile karaciğer yağlanmasının azalması, cerrahi risklerin azalmasıyla anlamlı bulunmuştur.
• Ameliyat öncesi herkese standart bir diyet verilmemeli, bireye özgü olmalıdır.
• Ameliyat öncesi diyet içeriği ve süresi kişiye özgü, hekim gözetiminde diyetisyen tarafından planlanmalıdır.

Ameliyat sonrası beslenme

Metabolik cerrahi sonrası, hastanın beslenme durumunun değerlendirilmesi ve ameliyat sonrası düzenli beslenme takibi zorunlu olmalıdır.  Kişinin ağırlık yönetimine karar vermiş olması, ağırlık kaybını olumlu yönde etkilemektedir.

Metabolik cerrahi sonrası beslenme ilkeleri genel hatları ile aynıdır. Hastaların ameliyat sonrası besin toleransları farklılık gösterebilir.

Ameliyat sonrası beslenme protokolü

Post-op 1 veya 2.gün

Bu aşama hastanede geçen dönemdir. Post-op 1.veya 2.gün pasaj grafisi testi sonrası su ile başlangıç yapılır.

• Berrak sıvılar; karbonhidratsız, kalorisiz, şekersiz, kafeinsiz içecekler içilebilir.

Post-op 3.gün-taburcu

Hastalar en az 1500-1800 ml sıvı almalıdır. Bu tüketimin yarısı berrak sıvılardan sağlanmalı, yarısı da tam sıvı diyet aşamalarını içermelidir.

• Berrak sıvılar:
• Şekersiz sıvılar (tatlandırıcı kullanılabilir)

 Tam sıvı diyet:

• Proteinden zengin sıvılar
• Whey, whey izolatı veya soya protein tozu (tek öğünde max25-30g protein içermeli)-laktozsuz süt, soya veya badem sütü ile karıştırılabilir
• Light yoğurt /ayran (sade, sulandırılmış)
• Taneciksiz çorba (yağsız süt veya yoğurt ile yapılmış)
• Meyveli yoğurt (meyve tanesi olmayan karışımlar)

1. aşamada diyetin  asıl amacı gerekli hidrasyonun sağlanmasıdır!. 1-3 gün sürmektedir. Daha sonra sıvı diyete geçilir.10. günden sonra tolerayon durumuna göre diğer aşamaya geçiş denenebilir.

Post-op 10-14.gün

Proteinden zengin besinler 3-6 öğün/ gün olmalıdır. Tolerasyon göz önünde bulundurulmalıdır. İlk denemelerde 1 yemek kaşığı ile başlanmalı ve tolerasyona göre giderek artmalıdır.

• Hastalar öğünlerden 30 dakika sonra sıvı alımı için teşvik edilmelidir.
• ilk 10 gün gibi protein desteği devam ettirilebilir.
• Berrak sıvı tüketimi arttırılmalıdır.
• >1200-1800ml Sıvı diyet yerini; yumuşak, püre edilmiş proteinden zengin yiyeceklere bırakmalıdır.

Bu aşamada protein kaynakları: yumurta, kıyma, püre yapılmış tavuk veya hindi eti, haşlanmış veya fırınlanmış balık, kıvamlı çorbalar, süzme peynir, az yağlı peynir, yoğurt

Tüm besinler püre şeklinde denenmelidir.

Post-op 2-4.hafta

Yeterli hidrasyon sağlanmalıdır. Ağırlık kaybı için de sıvı tüketimi son derece önemlidir.

Sebzeler ve meyveler diyete eklenmeli ve tolerasyonu denenmelidir. Sebze ve meyve tüketimi hidrasyona yardımcıdır. Sıvılar 1 ana öğünle veya ara öğünlerle yer değiştirilmeli hasta kıvamlı yiyecek tüketmeye teşvik edilmelidir.

Tolerasyon göz önünde bulundurulmalıdır.

Proteinden zengin besinler ve  iyi pişmiş sebzeler, yumuşak veya püre edilmiş meyveler tercih edilmelidir.

Bu dönemde;

Etsiz ve zeytinyağlı sebze yemeklerinin püreleri

• Etsiz kurubaklagil yemeklerinin püreleri
• Humus, fava, közlenmiş patlıcan vb. etsiz ve püre halinde mezeler
• Sebzeleri çok iyi pişmiş ve blenderdan geçirilmiş menemen
• Blenderdan geçirilmiş meyve püreleri (yoğurt ile karıştırın)
• Yumuşak süzme peynir
• Light labne peyniri
• Yoğurt ile karıştırılmış lor peyniri – cottage cheese
• Yağsız ve tuzsuz “kahvaltılık” yumuşak lor peyniri
• Bebek mamaları (porsiyon başı 10 gramdan az şeker içermelidir-lütfen içeriğini kontrol ediniz).
• Çok katı hale gelmemiş ve yağsız tavada pişirilmiş yumurta (“scrambled eggs”)
• Yağsız/laktozsuz sütle birlikte kaynatılarak pişirilmiş yulaf yulaf lapası (“oatmeal”) – whey protein ilavesi +
• Et suyu ile inceltilmiş az miktarda patates püresi (tüketim miktarını sınırla)

** Püreler çok katı olmamalı, su, yoğurt, et suyu, süt vb. ile seyreltilebilir.

Ameliyat sonrası 4. hafta 

Koyu püreler ve yumuşak çiğnenebilecek yiyeceklere geçiş

• Balık (somon, konserve ton balığı, lüfer, kalkan, diğerlerinin tüketimini erteleyin. Yağlı balıklar en kolay tüketilebilenlerdir. )
• Tavuk ve hindi( sadece but ve kanat etleri, göğüs eti değil)
• Suyunu tam çekmemiş ve kurumamış kıyma – orta yağlı (yağsız kıymanın tolerasyonu zor olabilir) • Kıymalı sebze yemekleri ve kıymalı yumurta (bol kıymalı)
• Rafadan haşlanmış yumurta
• İyi haşlanmış ve kabukları soyulmuş çatalla rahatlıkla ezilebilen meyve ve sebzeler
• Sert peynirler (yağ içeriği yüksek olanlardan kaçının)
• Sindirmesi zor etler: Tavuk göğsü, kuru kıyma, yağsız ve küçük balıklar, light ton balığı
• Et kaynaklı yiyecekleri pişirirken çok pişirmemeye dikkat edilmeli, çok kurutulmamalı. İçleri pembe- sulu kalabilir. Pişirdikten sonra bir daha ısıtıp tüketmekten kaçınılmalı -taze taze tüketilmeli.
• Tavuk ya da balığı pişirirken ızgara yapmak yerine sos ile pişirebiilir.. Domates sos vb. gibi. Sulu – sos ile pişirdiğiniz yiyeceklerin tolerasyonu daha rahat olabilir
• Püre halinde olmayan yiyecekler tüketilirken lokmalar iyice çiğnenmeli (ort – 15 defa) Bir yiyeceği ilk defa tüketilirken iyice çiğnedikten sonra durup ve 5 dakika beklenmeli. Eğer mide negatif bir tepki vermiyor ise yemeye devam edilebilir.
• Yenilebilen maksimum miktar ortalama 50-60 gr kırmızı ya da beyaz ettir. Miktarlar kişiden kişiye göre değişebilir. Çok pişirilen kırmızı-beyaz etlerin sindirmesi zor olabilir ve tolere edilen miktar azalabilir
• Öğünde protein önceliği başlıyor!!

Ameliyat sonrası 5. hafta ve sonrası: Katı gıdalar başlıyor!

• İçi sulu bırakılacak şekilde pişirilmiş köfte (ızgara, fırın poşeti, soslu vb.)
• Kıyma döneri (kurumamış kısmından kesilmiş)
• Kızartılmamış deniz ürünleri (karides, ızgara kalamar, ahtapot, deniz tarağı vb.)
• Kızartılmamış sakatatlar
• Omlet, katı haşlanmış yumurta
• Çiğ sebze ve meyveler (kabuksuz başlanacak)
• Bulgur pilavı gibi pişmiş tahıllar
• Çiğ sebze ve meyveler pişmiş versiyonlarına göre daha zor tolere edilebilir. İlk safhada kabuksuz denenmeli.
• Her güne- öğüne bir yeni yiyecek eklenerek devam edecek!!!
• Tolere edilmeyen yiyecekler 1 hafta ara verdikten sonra tekrar denenebilir.
• Besinlerden protein alımı arttıkça protein tozu tüketimi azaltılabilir – takip!
• • Multivitamin çiğnenen formdan tablet formuna geçilebilir.
• Kaçınılması gereken yiyecek ve içecekler!
• Büyük yapraklı sebzeler (marul, asma yaprağı, roka vb.)
• Büyük parça kırmızı et
• Ekmek, pilav, makarna, hamurişleri, tatlılar, şekerli yiyecekler ve abur cubur tüketiminden ameliyat sonrası en az 6 ay uzak durun.
• İlk 3 ay alkol tüketiminden kaçınılmalı.
• İçecekler aşırı sıcak ve soğuk olarak tüketilmemeli
• Gazlı içecekler (kola, gazoz vb) kullanılmamalı

GENEL ÖNERİLER

• Kolon fonksiyonları ve fitokimyasal tüketim için günde en az 5 porsiyon sebze-meyve tüketilmeli
• Günde 60-120 g protein alınmalı
• Hasta, küçük öğünler halinde beslenmeli yiyecekleri çok iyi çiğneyerek tüketmeli. Katı ile sıvılar arasına en az 30 dk koymalı.
• İlk 1 yıl gazlı içecekler kesinlikle yasaktır.
• İlk 3 ay alkol alınmaması gerekmektedir.
• Çok soğuk ve çok sıcak besinlerden kaçınılmalıdır
• Konsantre şekerden RYGB sonrası dumping sendromu semptomlarını azaltmak için, diğer operasyonlarda ise kalori alımını azaltmak için kaçınılmalıdır
• Ameliyat sonrası ilk 1 yıl balayı dönemi olarak geçer. Bu dönemden sonra tekrar kilo alımları olmaması adına takip oldukça önemlidir.
• Ameliyat sonrası uzun dönemde protein alımları, antropometrik ölçümler, vitamin mineral değerleri takip edilmeye devam edilmelidir.

Ameliyat Sonrası Beslenmeye Dayalı Komplikasyonlar

Mide bulantısı ve kusma 

• İyi çiğneme!!
• Büyük yudumlar-lokmalar almama
• Gün boyunca minik ve yavaş yudumlar alma
• Protein içeceğini buz ile- baharlar ile içme
• Ilık bitki çayları – Zencefil!!
• Besin tekstürü
• Yeterli sıvı alınıma dikkat!

Dehidrasyon

• Dehidrasyon semptomlarını değerlendirilir
• Erken dönem dehidrasyon genelde mide bulantısından kaynaklı  su içmede zorlanma olabilmektedir.
• Ayağa kalkarkan ani baş dönmesi baş ağrısı, yeterli besin alımına rağmen halsizlik ve uyku hali yeterli sıvı alınmadığının göstergeleridir.

Sıvılar yavaş yavaş dehidrasyonu engellemek için yeterli miktarda alınmalıdır. (1,5 lt’den fazla)

Protein-Enerji malnutrisyonu

• Genellikle ilk 3-6 ayda görülüyor!
• Hastaların %50’si düşük enerji alımını sürdürürken yüksek proteinli gıdaları zor tolere ediyor!!
• Uzun dönemde (2 yıldan daha fazla) kilo kaybı devam eden hastalar PEM açısından değerlendirilmeli
• Saç dökülmesi, kas kaybı, halsizlik, güç kaybı ödem, anemi, hipoalbüminemi yetersiz enerji ve protein alımı göstergeleridir.

Yeterli oral alım sağlanamazsa parenteral olarak tedavisi yürütülmeli.

Vitamin ve mineral eksiklikleri

Ameliyat sonrası düzenli olarak vitamin mineral değerleri incelenmelidir. Eksik olan vitamin mineraller yerine konulmalıdır.

• Tablet formunda ürünlerin tolerasyonunda sorun varsa çiğnenebilen formda devam edebilir.
• Diyare
• Bariatrik cerrahi sonrası ortaya çıkan laktoz intoleransı
• Dumping sendromu
• Basit karbonhidrat tüketimi diyare sebebiyeti olabilmektedir. Bu besinler diyetten uzaklaştırılarak tekrar beslenme düzenlenmelidir.
• Ayrıca ameliyat sonrası değişen bağırsak florası diyare yapabilmektedir. Probiyotik kullanımı iyi bir tercih olacaktır.

Kabızlık

• Yeterli sıvı alımı
• Fiziksel aktivite
• Lif alımı kontrol edilmelidir.
• Erken dönemde gastrik kapasitenin düşüklüğü ve protein alımına verilen öncelik nedeniyle azalabilir.
• Çözünebilir lif takviyeleri iyi bir tercih olabilir.

Diyetisyen Tuğçe Çevik

Mersin’deki diyetisyenlerden Tuğçe Çevik, 1993 Mersin doğumlu bir Fonksiyonel Tıp ve Sporcu Beslenme Uzmanı. 2017’de Başkent Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü’nden mezun olduktan sonra klinik diyetisyen olarak başladığı kariyerinde, 2019’da Fonksiyonel Beslenme ve Fitoterapi eğitimlerini tamamladı. 2022’de uluslararası geçerliliğe sahip Sports Nutrition Specialist ve Spor Koçluğu sertifikalarını, 2023’te Aydın Üniversitesi Sporcu Beslenme eğitimini başarıyla aldı. 2024–2025 sezonunda Türkiye Basketbol Süper Ligi’nde Mersin Spor Kulübü’nün Takım Beslenme Uzmanı olarak görev yaparken; altyapı basketbol ve futbol takımlarına, gebelikte beslenmeden obezite yönetimine, çocuk sağlığından klinik beslenmeye uzanan geniş bir yelpazede sunumlar gerçekleştiriyor. Danışanlarına ilk görüşmede detaylı anamnezle başlarken, hedef odaklı ve sürdürülebilir beslenme programlarıyla onların yaşam kalitesini ve performansını artırmayı amaçlıyor.